Đền thờ Tướng công Trình Minh – di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia – tọa lạc tại thôn Ngọc Chuế 1, xã Lĩnh Toại (trước đây thuộc xã Hà Châu). Đây là địa chỉ đỏ mang đậm giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh, nơi thờ phụng Tướng công Trình Minh – một nhân vật lịch sử có nhiều công lao to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Đền thờ Tướng công Trình Minh, thôn Ngọc Chuế 1

         Theo lược sử, Tướng công Trình Minh sinh ngày 07 tháng Giêng năm Canh Thìn (940) tại Trang Trung Lập, phủ Lôi Dương, Thuận Thiên (nay thuộc xã Xuân Lập, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa). Ông sinh ra trong một gia đình có truyền thống, thân phụ là Trình Đạt, thân mẫu là Đặng Thị Huy. Ngay từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh, hiếu học. Năm 14 tuổi, ông theo học Hoàng Tiên Sinh, sớm bộc lộ tư chất hơn người: văn chương xuất chúng, võ nghệ tinh thông, được bạn bè và người đời ca ngợi là bậc thần đồng.

         Biến cố gia đình ập đến khi ông vừa tròn 20 tuổi, cha mẹ qua đời, Trình Minh phải gác lại việc đèn sách, rời quê hương đi tìm kế sinh nhai. Trong hành trình lập nghiệp, ông đã đến vùng đất Nga Sơn, nhận thấy địa thế nơi đây tuy hoang sơ nhưng giàu tiềm năng phát triển. Với tầm nhìn và ý chí mạnh mẽ, ông đã chiêu mộ dân cư, lập nên làng Chuế Khu (còn gọi là Kim Xuyết, Ngọc Xuyết, nay là Ngọc Chuế) dưới chân núi Phượng, quy tụ nhiều dòng họ như Trình, Vũ, Lê, Trương… Ông được suy tôn là người khai sáng, đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của vùng đất này.

         Khi Đinh Bộ Lĩnh dấy binh khởi nghĩa tại Hoa Lư, Trình Minh đã dẫn đầu trai tráng trong làng đến yết kiến và phò tá. Nhận thấy tài năng và đức độ của ông, Đinh Bộ Lĩnh giao trọng trách làm mưu sĩ kiêm đẳng nhung sự. Trên cương vị đó, Trình Minh đã góp phần quan trọng trong việc chỉ huy nhiều trận đánh, dẹp loạn các sứ quân, góp phần chấm dứt thời kỳ cát cứ, mở ra thời kỳ thống nhất đất nước. Năm 968, khi Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, lập nên nước Đại Cồ Việt, ông được phong tước Minh Tự Khanh và ban đất huyện Nga Sơn làm thực ấp, ghi nhận công lao to lớn đối với triều đình và dân tộc.

         Ngày 10 tháng 3 năm Giáp Dần (1014), khi về thăm quê cũ, ông lâm bệnh và qua đời, hưởng thọ 74 tuổi. Sau khi mất, ông được triều Lý phong là Phúc Nhạc Tôn Thần và giao cho dân làng Kim Xuyết lập đền thờ phụng. Trải qua các triều đại Hậu Lê và Nguyễn, ông tiếp tục được ban tặng nhiều sắc phong cao quý, tổng cộng 15 đạo sắc. Đặc biệt, dưới triều vua Bảo Đại, ông được phong tặng danh hiệu cao nhất là “Trác Vĩ Thượng Đẳng Thần”, thể hiện sự tôn vinh đặc biệt đối với công lao và uy linh của ông.

         Từ bao đời nay, Nhân dân thôn Ngọc Chuế nói riêng và con cháu dòng họ Trình nói chung luôn một lòng thành kính, biết ơn sâu sắc đối với vị tiền nhân đã có công lập làng, dựng nghiệp và góp phần bảo vệ đất nước. Đền thờ Tướng công Trình Minh không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là biểu tượng của truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.

         Hằng năm, vào ngày 10 tháng 3 âm lịch, tại di tích lịch sử văn hóa Quốc gia Đền thờ Trình Minh, để tưởng nhớ công ơn của ông, bà con nhân dân long trọng tổ chức lễ tế tổ và dâng hương trong không khí trang nghiêm, thành kính. Lễ hội thu hút đông đảo Nhân dân trong làng, trong xã, các chi họ, con cháu nội ngoại, dâu rể dòng họ Trình cùng du khách thập phương về tham dự. Đây không chỉ là dịp để tưởng nhớ công lao to lớn của Tướng công Trình Minh mà còn là dịp cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đời sống Nhân dân ngày càng ấm no, hạnh phúc.