Di tích lịch sử văn hoá Đình - Nghè Đô Thái giám Đại vương Hoàng Đức Toàn
Di tích Lịch sử văn hoá Đình - Nghè Đô Thái giám Đại vương Hoàng Đức Toàn thôn Vân Cô, xã Lĩnh Toại, tỉnh Thanh Hoá, nơi đây thờ Đô Thái giám Đại vương Hoàng Đức Toàn - vị Đại vương mưu lược tài tình thời triều Lê Thánh Tông.
Về tiểu sử sự nghiệp nhân vật lịch sử Hoàng Đức Toàn, theo các tư liệu Hán Nôm như: Thần Phả (Ngọc Phả) sắc phong, các đồ thờ có ghi niên đại, cùng phong tục tập quán (lệ làng) và các công trình Đền - Nghè - Đình thờ Hoàng Đức Toàn tại Hoàng Cô (Vân Cô) xã Lĩnh Toại.
Hoàng Đức Toàn sinh vào triều Lê Thánh Tông, cha họ Hoàng, mẹ họ Khương. Hoàng Đức Toài là con trai thứ 2 trong gia đình, bẩm sinh diện mạo kỳ khôi, thông minh. Năm 16 tuổi có tài thao lược hơn người.
Niên hiệu Nguyên hoà năm đầu, Hoàng Đưc Toàn được vào yết kiến vua, vua khen ông là "Kẻ anh tài", rồi được hầu hạ trong cung vua 1 năm, được vua tin yêu phong chức Thái uý thuỷ quân nội triều, sau phong Đô Thái giám Bao Trung Hầu. Năm 1537 có giặc Chiêm Thành xâm lấn bờ cõi, Hoàng Đức Toàn đang trấn ải vùng sông Kinh Bắc được vua triệu về kinh giao nhiệm vụ, rồi vâng lệnh vua đốc quân đánh giữ các cửa sông ở vùng Kinh Bắc. Ông tuyển chọn các tướng tài giỏi, rồi xuất tướng đem quân tập kích mở địa chiến. Trước sự tấn công mạnh mẽ của ông, quân giặc khiếp sợ, đồng thời ông cùng tướng sĩ thừa thắng xông lên đánh sát lá cà tại sông Nguyệt Đức. Giặc bị chết nhiều, thua bỏ chạy về nước. Vua phong cho ông "Chấn Bắc Đại Tướng quân". vua sai ông đi tuần du, phủ dụ các nơi để yên dân. Ông làm nhiều việc đức, thiện. Sau hơn 1 tháng thì về yết kiến vua. Vua tin yêu và ban cho Hoàng Đức Toàn trang ấp cùng các gia thần dũng lược. Được phong ấp, ông cùng nhân dân lập trang ấp và xây dựng thành trại quan Hoàng Cô hùng mạnh, cuộc sống nhân dân phồn thịnh.
Ông mất năm 1562, thọ 63 tuổi và được vua xây dựng chính miếu thờ phụng tại trang Hoàng Cô. Đồng thời ra sắc chỉ tôn phong ông làm Phúc Thần Hiệu: Đô Thái giám Đại Vương phúc thần, sau phong Đô Thái giám Thượng Đẳng phúc thần, đương cảnh Thành Hoàng Thượng đẳng Đại Vương.
Kế tiếp các Triều đều phong tặng. Hiện nay tại Đình - Nghè Đô Thái Giám còn Ngọc phả cùng 9 đạo sắc phong, các sắc phong đều ghi rõ thành tích, sự nghiệp của Thái giám Đại vương Hoàng Đức Toàn, cũng như giao trách nhiệm cho Trang Hoàng Cô (Vân Cô) phụng thờ vị thần của làng là Hoàng Đức Toàn có tước vị Đô Thái Giám Đại Vương.
Đình - Nghè Đô Thái Giám Đại vương Hoàng Đức Toàn thôn Vân Cô là cụm di tích lịch sử văn hoá cấp tỉnh được UBND tỉnh Thanh Hoá ra Quyết định công nhận tại Quyết định số 144/QĐ-UBND ngày 20/04/1996.
