Phủ Mỗ, tọa lạc dưới chân núi Ông Quân, thuộc vùng đất Tây Mỗ xưa (nay là xã Lĩnh Toại), từ lâu đã trở thành trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của Nhân dân địa phương. Không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng, di tích còn lưu giữ chiều sâu lịch sử, văn hóa và ký ức của nhiều thế hệ, góp phần tạo nên không gian văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc.
Toàn cảnh phủ Mỗ
Phủ Mỗ là nơi tôn thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh – một trong “Tứ bất tử” trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Theo truyền thuyết, Thánh Mẫu là tiên chúa nơi thiên đình, nhiều lần giáng trần giúp dân, ban phúc lành và mang lại công lý. Trong đời sống tâm linh, Mẫu được tôn vinh với ba phẩm vị Thánh – Thần – Phật, biểu trưng cho quyền năng, lòng từ bi và đức độ, trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc của Nhân dân.
Bên cạnh giá trị tín ngưỡng, Phủ Mỗ còn mang đậm dấu ấn lịch sử. Theo các tư liệu ngọc phả, thần tích, di tích còn gắn với Đệ Tam Thánh Mẫu – Hoàng Thị Quế Hoa, một nhân vật có thật trong lịch sử vào cuối thế kỷ XVIII. Từ một con người lịch sử, bà được nhân dân tôn thần và dần hòa nhập vào hệ thống tín ngưỡng thờ Mẫu, tạo nên nét đặc trưng riêng, kết hợp hài hòa giữa yếu tố lịch sử và truyền thuyết.
Trải qua gần 600 năm hình thành và phát triển, Phủ Mỗ đã chứng kiến nhiều biến động thăng trầm của lịch sử. Có thời điểm di tích bị tàn phá nặng nề, song với niềm tin và lòng thành kính, Nhân dân địa phương đã bền bỉ gìn giữ, từng bước phục dựng. Năm 1996, Phủ Mỗ được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh và ngày càng được tôn tạo khang trang, trở thành điểm tựa tinh thần của cộng đồng.
Một điểm nhấn đặc biệt của di tích là cây mít cổ thụ hàng trăm năm tuổi trong khuôn viên. Trải qua thời gian, cây vẫn xanh tốt, tỏa bóng mát quanh năm, được xem như một chứng nhân lịch sử, biểu tượng cho sự trường tồn và sinh sôi, gắn bó mật thiết với đời sống tâm linh của người dân.
Cây mít cổ tại di tích
Không gian kiến trúc Phủ Mỗ mang đậm dấu ấn tín ngưỡng dân gian Việt Nam với hệ thống thờ tự hoàn chỉnh. Di tích hiện có đầy đủ các cung thờ đạo Mẫu, Tam phủ, Tứ phủ, Chúa Sơn Trang… Phía trước đền chính là giếng ngọc quanh năm đầy nước trong vắt như mắt nai, nằm trên khuôn viên sân rộng lát đá, tạo nên vẻ thanh tịnh và trang nghiêm.
Bên phải đền chính là cung thờ Quan Trần Triều – biểu tượng của tinh thần trung nghĩa. Bên trái là hệ thống các ban thờ Phật, thờ cô, cậu bản đền và Động Sơn Trang, thể hiện sự dung hợp hài hòa giữa các lớp tín ngưỡng trong đời sống tâm linh người Việt. Phía ngoài cùng là tứ trụ uy nghi, vươn cao như những nét bút hướng thẳng lên nền trời xanh, tạo nên điểm nhấn kiến trúc đặc sắc, góp phần làm nên cảnh quan vừa linh thiêng, vừa kỳ vĩ, thanh bình đến lạ thường.
Động Sơn Trang
Không chỉ có giá trị vật thể, Phủ Mỗ còn lưu giữ kho tàng văn hóa phi vật thể phong phú, trong đó lễ hội truyền thống là hoạt động tiêu biểu. Hằng năm, vào dịp từ ngày 7 đến 9 tháng Ba âm lịch, lễ hội được tổ chức trang trọng, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương về tham dự.
Điểm nhấn của lễ hội là nghi thức rước kiệu truyền thống, diễn ra trong không khí rộn ràng của trống chiêng, cờ hội rực rỡ sắc màu. Đây không chỉ là nghi lễ thể hiện lòng thành kính đối với Thánh Mẫu mà còn là biểu tượng sinh động của tinh thần đoàn kết cộng đồng, gắn kết làng xã.
Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội sôi nổi với các hoạt động như hát văn, hầu đồng… góp phần tái hiện không gian văn hóa tín ngưỡng truyền thống đặc sắc, giàu bản sắc dân gian. Không gian lễ hội còn được mở rộng gắn với Nhà thờ họ Hoàng – nơi lưu giữ cội nguồn lịch sử, qua đó khẳng định vai trò của Phủ Mỗ như một trung tâm kết nối cộng đồng qua nhiều thế hệ.
Với những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh đặc sắc, Phủ Mỗ tiếp tục được xác định là di tích tiêu biểu cần được bảo tồn và phát huy. Lễ hội không chỉ góp phần giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn” mà còn mở ra cơ hội phát triển văn hóa – du lịch, góp phần quảng bá hình ảnh quê hương Lĩnh Toại ngày càng giàu đẹp, văn minh.